Mon12092019

Last updateTue, 06 Mar 2018 10am

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel
Back You are here: Home Tekstovi MEDRESA U KONJICU

Tekstovi, zapisi, reagovanja...

MEDRESA U KONJICU

Kao i u mnogim bosanskohercegovačkim kasabama i u Konjicu su izgrađene prve medrese krajem XVI i početkom XVII stoljeća[1], kad su ove kasabe doživjele i svoj najveći razvoj u osmanskom periodu. Jedna od prvih medresa bila je medresa konjičkog dobrotvora Ibrahim-age, za kojeg dr. Ismet Kasumović u svom djelu „Školstvo i obrazovanje u bosanskom ejaletu za vrijeme osmanske uprave“ tvrdi da je identičan Junuz-čaušu. Ukoliko je ovo tačno, onda su i današnja Čaršijska džamija i medresa pored nje sagrađene 1623. godine, a ako nije, onda ostaju dvije mogućnosti. Prva da je Junuz-čauš napravio džamiju i medresu ranije, a Ibrahim-aga oboje obnovio ili da je, možda, džamiju obnovio, a medresu napravio nanovo[2].

Na osnovu teksta Refika Hadžimehanovića[3], nalazimo sljedeće podatke o konjičkim medresama – onako kako ih je iznio ovaj autor:

-   jedna medresa je bila pokraj Mehmed-čauševe džamije u Gornjoj mahali uz koju je bila i derviška tekija. Godine 1881. ukinuta je medresa kod Tekijske džamije[4];

-   druga medresa se nalazila u blizini Junuz-čauševe džamije u Čaršiji, a ispod same Glavice i ona (njena zgrada) i danas postoji. Ovo je uglavnom i bila glavna medresa u Konjicu, koju su pohađali mahom mještani, iz grada i okoline, a kasnije i iz drugih mjesta Hercegovine. Ova medresa je pred Drugi svjetski rat bila i jedina medresa u cijeloj Hercegovini. Svakako da je zgrada bila dotrajala, pa Mujaga Proho, da bi učinio neki hajrat, obnovi ovu medresu 1860. godine, koja se prozva po njegovom ocu Junuz-agi – Medresa Junuz-age Prohe.

Ova medresa je ponovo doživjela temeljitu adaptaciju 1935. godine. Ovdje ćemo ukratko navesti kako je ona izgledala prije te adaptacije. Bila je kvadratnog oblika, zidana od kamena u krečnom malteru, s tim što se u sredini nalazio slobodan nenatkriven prostor (popločana avlija). Krov je na sve četiri strane bio na dvije vode i pokriven pločom. Prozori su bili dosta mali. Bilo je nekoliko soba među kojima jedna poveća, koja je služila kao učionica, i jedna, nešto manja, koja je služila kao dershana (predavaonica). Nastava se odvijala od kasne jeseni do ranog proljeća. U medresi se učio ahlak, akaid, učenje Kur’ana, tedžvid, tefsir, arapski i turski jezik.

Veličina zgrade je bila, po svemu sudeći, 14 x 11 metara, a visina oko tri metra. Poslije 1935. godine medresa je temeljito adap-tirana i prostorije prilagođene savremenom izgledu, pa je tako izmijenjen i krov i stavljen crijep. Ugrađeni su novi i veći prozori s krilima, izmijenjena sva vrata, podovi, a umjesto šišeta postavljen plafon. Medresa je tada reorganizovana i uvedeni su svjetovni predmeti: zemljopis, povijest, srpskohrvatski jezik, matematika, higijena i još neki drugi. Svake sedmice su dolazili profesori iz Sarajeva rahmetli Hazim Tulić i Salim Ćatić i predavali honorarno, pored muderisa i redovnih nastavnika.

Među konjičkim muderisima bili su: Omer ef. Humo, Ali ef. Borić, Salih ef. Gačo, Agan ef. Kojić, Mustafa ef. Salihbegović, Hasan ef. Smajlović, Rustem ef. Rustempašić, Nezir ef. Hadžiomerović, hafiz Džemal ef. Kršlaković.

Poslije smrti Hadžiomerovića, nekako 1940. godine, medresa je ostala bez muderisa i učenici se počeli rasipati. Koncem 1941. godine došao je za muderisa hafiz Džemal Kršlaković, ali uslijed ratnog stanja medresa nije radila. On je bio samo imam u Junuz-čauševoj džamiji i matičar. Za vrijeme rata u zgradu medrese se uselila milicija talijanske vojske, koja se 1942. godine pod naletom partizana raspršila, a u zgradu se uselili muhadžiri. U tom periodu je zgrada veoma oštećena. Nakon 1945. godine zgrada je nabrzinu adaptirana i pretvorena u poslovnu, a kasnije u stambenu zgradu. Godine 1958. država je nacionalizovala (oduzela) zgradu medrese od Islamske zajednice i time joj onemogućila da medresu koristi za svoje potrebe.

Mjeseca jula 1975. Odbor IZ-a ponovo se obratio SO sa zahtjevom za povrat zgrade medrese u njeno vlasništvo, no i na ovaj zahtjev nije bilo pozitivnog odgovora. Tako da je IZ u maju 1976. godine ponovila svoj zahtjev nakon kojeg je došlo do nekoliko sastanaka organa IZ-a i SO koji su urodili plodom, i u oktobru 1976. godine dobijeno je rješenje o vraćanju zgrade medrese u vlasništvo Islamskoj zajednici. Ovo je kod vjernika na našem području izazvalo veliko oduševljenje koje su potvrdili u kasnijoj opravci i nadogradnji samog objekta.

Nakon povrata zgrade odmah se moralo prići njenoj rekonstrukciji zbog lošeg stanja u kojem se nalazila. Tako su 1982. godine, predvođeni svojim imamima, dobrovoljnim akcijama i prilozima, muslimani Konjica izgradili ovaj objekt.

O radu medrese u Konjicu

U trenutku austrougarske okupacije u Ko­njicu su radile dvije medrese: Derviška (uz Tekijsku džamiju) i medresa uz Čaršijsku džamiju. Godine 1881. ukinu­ta je Derviška[5], pa je do kraja austrougarske vladavine radila samo medresa uz Čaršijsku džamiju, koja se naziva Medresa Junuz-age Prohe.[6] Školovanje u medresi trajalo je tri godine. Primani su učenici sa završenim mektebom, ali su morali polagati prijemni ispit.

Nastava u medresama počinjala je 1. oktob­ra, a završavala 15. jula sljedeće godine, bez ikakvog raspusta.

Medresa Junuz-age Prohe bila je otvorenog tipa i mogli su je pohađati svi muslimani sa za­vršenim mektebom i položenim prijemnim ispi­tom iz Bosne i Hercegovine. Uz medresi je bio osiguran smještaj za učenike (softe) koji ni­su bili iz grada Konjica ili nisu mogli osigurati privatni smještaj. Sredstva za izdržavanje medresa bila su osigurana iz zaklada pojedinaca ili iz Ze­maljskog mearifskog fonda.

Prvi podaci o broju učenika (softa) konjič­kih medresa u vrijeme austrougarske vlada­vine sadržani su u izvještaju o stanju škola na početku školske 1882/83. godine kada ih je bilo 115. To je, uglavnom, i bio kapacitet medresa, što potvrđuju i podaci o broju učeni­ka u periodu 1900-1904. godine.

Školska godina

Broj učenika

1900/01.

114

1901/02.

111

1902/03.

100

1903/04.

113

U tom periodu konjička je medresa, po bro­ju učenika, bila najveća pojedinačna medresa u Bosni i Hercegovini. To se vidi iz uporednih podataka o prosječnom broju softa u nekim ve­ćim mjestima, sa stanjem u školskoj 1900/01. godini:[7]

Grad

Broj medresa

broj učenika

prosječno po medresi

Sarajevo

5

234

47

Travnik

3

242

81

Banja Luka

3

100

33

Mostar

3

65

22

Gračanica

2

116

58

Gradačac

2

76

38

Čajniče

2

38

19

Konjic

1

114

114

Učenici konjičke medrese činili su u toj škol­skoj godini 7,2% od ukupnog broja učenika medresa u BiH (1580).

Od školske 1906/07. godine, u kojoj je medresu pohađalo 96 učenika, broj se stalno smanjivao: u 1909/10. iznosio je 74, a u 1914/15. godini samo 32.

U 1914/15. godini učenici konjičke med­rese činili su 8,1% od ukupnog broja učenika medresa u BiH (396).

Broj učenika po razredima, u dvije školske godine, bio je sljedeći:

Školska godina

  1. 1.razred
  1. 2.razred
  2. 3.razred
 

Svega

1900/01.

40

40

34

114

1914/15.

8

15

9

32

Prema popisu učenika (softa) konjičke medrese na kraju 1900/1901. školske godine, medresa je kako vidimo iz prethodne tabele imala 114 učenika. U pisanoj zaostavštini muderisa konjičke medrese Agana ef. Kojića nalazio se spisak ovih učenika. Podatke iz zaostavštine Agana ef. Kojića sačuvao je njegov sin Esad Kojić iz Mostara.

Njihov spisak donosimo držeći da će neki čitaoci među njima naći svoje pretke.

Red. br.

Ime i prezime

dob

Naselje

1

Rasim (Abdulah) Gašević

11

Mehmed-čauš

2

Mehmed (Smajl) Hadžihusejnović

12

Mehmed-čauš

3

Nedžib (Bajram) Arnaut

12

Hadži-Zulfikar

4

Salih (Halil) Dabranin

12

Polje

5

Derviš (Redžep) Tatarević

12

Junuz-čauš

6

Hamid (Salih) Lugić

13

Junuz-čauš

7

Ahmed (Munib) Džumhur

12

Junuz-čauš

8

Osman (Hasan) Smajić

12

Husejn-begova

9

Fehim (Muharem) Delić

12

Husejn-begova

10

Omer (Began) Agić

15

Mehmed-čauš

11. 

Šakir (Hašim) Memišagić

13

Mehmed-čauš

12. 

Hamid (Hašim) Memišagić

12

Mehmed-čauš

13. 

Mustafa (Nuri) Proho

17

Mehmed-čauš

14

Abdulmumin (Ahmed) Ćibo

14

Spiljani

15. 

Salih (Mula Salih) Šljivo

16

Džepi

16. 

Salih (Abdulah) Habibija

13

 

17. 

Ahmed (Halil) Kereš

20

Bobovica

18. 

Ibrahim (Pašan) Lučkin

20

Bobovica

19. 

Mehmed (Salih) Kadić

20

Rakitnica

20. 

Hamid (Mustafa) Bandić

17

Rakitnica

21. 

Mehmed (Salih) Bandić

17

Rakitnica

22. 

Muharem (Alija) Mahić

28

Lisičići

23. 

Šećo (Alija) nečitko

18

Kruščica

24. 

Sulejman (Ibrahim) nečitko

18

Bjelimići

25. 

Murat (Selim) Sofo

18

Foča

26. 

Mustafa (Ahmed) Sarajlić

16

Mošćan

27. 

Hamdija (Osman) Hadžić

14

Jusuf-beg

28. 

Mehmedalija (Ahmed) Hadžić

13

Jusuf-beg

29. 

Fehim (Ali) Begtašević

13

Polje

30. 

Sabit (Ibrahim) Šerbić

 

Polje

31. 

Islam (Muharem) Begtašević

13

Polje

32. 

Mehmed (Lufti) Begtašević

13

Polje

33. 

Hamid (Munla Derviš) Karalić

13

Zulfikar

34. 

Smail (Sabit) Džumhur

13

Polje

35. 

Mustafa (Mustafa) Suvarić

13

Mehmed-čauš

36. 

Šakir (Šerif) Alagić

13

Mehmed-čauš

37. 

Hasan (Mula Ahmed) Priko

13

Husejn-beg

38. 

Mehmed (Omer) Pelić

15

Zulfikar

39. 

Nazif(Agan) Mulić

13

Mostar

40. 

Ramo (Ahmed) Duvnjak

17

Džepi

41. 

Šukrija (Mustafa) Alagić

17

Mehmed-čauš

42. 

Mustafa (Mustafa) Đuro

18

Mošćan

43. 

Murat (Mustafa)

19

Mehmed-čauš

44. 

Jusuf (Abdulah) Džeretić

14

 

45. 

Mehmed (Pašan) Duvnjak

16

Džepi

46. 

Arif (Salih) Čomor

22

Lukomir

47. 

Alija (Salih) Sušić

17

Umoljani

48. 

Alija (Abdulah) Hadžalić

21

Mehmed-čauš

49. 

Selim (Ibrahim) Zelić

16

Džepi

50. 

Mustafa (Halil) Kadić

15

Raštelica

51. 

Salih (Ibrahim) Potur

15

Kruščica

52. 

Ragib (Mustafa) Proho

15

Husejn-beg

53. 

Abdulah (Ibrahim) Proho

15

Mehmed-čauš

54. 

Jusuf (Ahmed) Erzumlić

16

Husejn-beg

55. 

Ismet (Ibrahim) H. Husejnović

15

Mehmed-čauš

56. 

Ejub (Mula Ahmed) Priko

17

Husejn-beg

57. 

Šerif (Ahmed) Mušančić

16

Hadži-Zulfikar

58. 

Sabit (Ismail) Hadžihusejnović

16

Mehmed-čauš

59. 

Abdulah (Mustafa) Kovač

20

Mehmed-čauš

60. 

Emin (Ali) Proho

17

Junuz-čauš

61. 

Ahmed (Davud) Kadić

21

Junuz-čauš

62. 

Mustafa Abdulah Falan

16

Rudić

63. 

Muharem Husein Hakalović

14

Višnjevica

64. 

Muhame Alija-aga Hadžialić

15

Mehmed-čauš

65. 

Ibrahim hadži Abdulah Hadžialić

15

Mehmed-čauš

66. 

Pašan Halil Pirija

16

Džepi

67. 

Alija Akif-aga Kadić

16

Hadži-Zulfikar

68. 

Sabit Ismail Sokolović

17

Junuz-čauš

69. 

Hamza Ahmed-aga Hadžizukić

19

Polje

70. 

Murat Ibrahim

17

Husein-bega

71. 

Šabah Mušan Pirko

16

Višnjevica

72. 

Hasan Alija Ćelmo

23

Višnjevica

73. 

Mehmed Hasan Klepo

15

Višnjevica

74. 

Selim Mustafa Dženetović

16

Višnjevica

75. 

Sulejman Mula Derviš Karalić

14

Hadži-Zulfikar

76. 

Abdulah Ibrahim Sokolović

15

Hadži-Zulfikar

77. 

Mehmed Mustafa-aga Drače

16

Hadži-Zulfikar

78.  

Salih Mahmud-aga Drače

17

Mehmed-čauš

79. 

Ismail Salih Hondo

21

Husein-beg

80. 

Abduselam hadži Zulfikar Džumhur

16

Mehmed-čauš

81. 

Fevzija Sabit-aga Džumhur

17

Mehmed-čauš

82. 

Asim Ibrahim Hadžihusejnović

20

Mehmed-čauš

83. 

Sulejman Salih Kadić

16

Junuz-čauš

84. 

Čamić Salih Ćamil-aga Proho

16

Junuz čauš

85. 

Šućrija Adem-beg Repovac

16

selo Repovci

86. 

Sabit Ali-aga Alagić

20

Junuz-čauš

87. 

Islam Ragib-beg Agić

18

Mehmed-čauš

88. 

Ragib Muharem Mulić

17

Husein-beg

89. 

Ibrahim h.Vejsil-aga Džumhur

16

Mehmed-čauš

90. 

Ahmed Osman ef. Hadžić

18

Husein-beg

91. 

Alija Salih Aljović

19

Umoljani

92. 

Lutfi Agan ef. Kojić

16

Mostar

93. 

Mušan Salih Bahić ?

19

Kula?

94. 

Ahmed Muharem Memić

18

Prozor

95. 

Ibrahim Mustafa Mezit

21

Orahovica

96. 

Derviš Nuhan Vučo

19

Ribići

97. 

Hasan Mula Hasan Tahirović

19

?

98. 

Adem hadži Abdulah Hadžialić

17

Mehmed-čauš

99. 

Ishak Bećir Anadolac (Anadolu)

18

hadži Zulfikar

100. 

Mustafa Osman Hodžić

23

Krmamari

101. 

Arif Ali ef. Muftić

18

Polje

102. 

Ali Ismail Čito

18

Paprasko

103. 

Zulfikar Ali Padalović

21

Gostovići

104. 

Hamid Mula Abdulah Džumhur

23

Hadži-Zulfikar

105. 

Junuz Mustafa-beg Agić

23

Mehmed-čauš

106. 

Adem Muharem-beg Agić

23

Mehmed-čauš

107. 

Mehmed Džafer Hadžović

23

Hadži-Zulfikar

108. 

Ahmed Alija Prevljak

24

Prevlje

109. 

Abdulmumin Ahmed Hakalović

18

Višnjevica

110. 

Adem Mehmed Gagula

24

Božidarevići

111. 

Adem hadži Abdulah Hadžialić

24

Mehmed-čauš

112. 

Halil Ibrahim Žilić

25

Tušila

113. 

Ibrahim Alija Karić

24

Orahovica

114. 

Osman-beg Ahmed-beg Buturović

24

Polje

Popis je izvršen na dan 21. juna 1901. godine.

Završeni učenici medresa dobijali su titule: hodža, imam ili hatib. Mogli su se zaposliti kao imami džamija ili mualimi (učitelji) u mektebima, ili drugim školama u kojima je bila obavezna islamska vjeronauka.

Od godine 1887. školovanje su mogli nastaviti u Šerijatskoj sudačkoj školi, kako bi se osposobili za kadijsku službu, ili od godine 1893. uporedo s medresom (samo nakon završena dva razreda) u Darul-mualiminu (učiteljskoj kući), kako bi se osposobili za vjeroučitelje u reformisanim mektebima (mektebi-ibtidaija).

Muderisi (profesori) u konjičkoj medresi Ju­nuz-age Prohe, u vrijeme austrougarske vladavi­ne, bili su sljedeće efendije:

-          hadži hafiz Zulfikar ef. Džumhur       (1878-1892)

-          hadži hafiz Salih ef. Gaćo                   (1893-1899)

-          Agan ef. Kojić                                    (1899-1905)

-          Mustafa ef. Salihović                          (1905-1909)

-          Mehmed ef. Tufo                                (1909-1912)

-          Mustafa ef. Jusufbegović                    (1912-1916)

-          Ahmed ef. Kasumović                        (1916-1918).



[1] Kao što smo već naveli, u Putopisu Evlije Čelebije se navodi da je Konjic u vrijeme dok je on prolazio njime (juni 1665) imao pored džamija, tekije i drugoga i dvije medrese.

[2] Vidjeti navedeno djelo dr. Kasumovića u bibliografiji str. 225.

[3] U Glasniku VIS-a iz 1976. godine br. 5 str. 484-487.

[4] Bosna ve hersek vilayeti Salnamesi, Def’ a I, sene 1300 (1882).

[5] Bosna ve Hersek Vilaveti Salnamesi, Defa I, sene 1300 (1882).

[6] Od 1860. godine medresa nosi službeni naziv po Junuz-agi Prohi (ocu njenog obnovitelja Mujage Prohe).

[7] Izvor: Izvještaj o upravi Bosne i Hercegovine 1906, op. cit, str. 203.

Klub knjige

 "Lijepa riječ"

Naša izdanja

Naša izdanja

Video

Naš youtube kanal

TEKSTOVI

Tekstovi E. Bajić

Fotogalerije

Fotografije

Fondacija "LIJEPA RIJEČ" Konjic, 

Šehidska br.4 , 88400 Konjic, Bosna i Hercegovina

Žiro račun: 1606040000027757, Vakufska banka DD Sarajevo, Filijala Mostar, Poslovnica Konjic

Fondacija je upisana u registar fondacija Federacije Bosne i Hercegovine broj 126, Knjiga I registra, dana 29.06.2012.g.

Identifikacijski broj: 4227768270006

 

Novo u štampikriske-uspomena

Esad Bajić,

KRIŠKE USPOMENA

Konjic 2017.

Fondacija "Lijepa riječ" Konjic,2017.